Bốn trường hợp ở Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình, thời hạn từ 01 đến 05 năm. Bị hạn chế quyền vẫn phải cấp dưỡng cho con, đây là hai việc khác nhau.

Trả lời ngắn: Trong bốn trường hợp mà Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 liệt kê, và thời hạn hạn chế là từ 01 năm đến 05 năm.

Cần phân biệt ngay từ đầu: hạn chế quyền của cha mẹ không phải là tước quyền làm cha mẹ, và cũng không phải là chuyện đổi người nuôi con sau ly hôn. Đây là một biện pháp riêng, có căn cứ riêng, thời hạn riêng.

Bốn trường hợp

Khoản 1 Điều 85 nêu bốn nhánh — cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên khi:

  • Bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi cố ý; hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;
  • Phá tán tài sản của con;
  • Có lối sống đồi trụy;
  • Xúi giục, ép buộc con làm những việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Nhánh đầu tiên chứa hai vế tách nhau bằng chữ "hoặc". Vế thứ nhất đòi phải có bản án kết tội. Vế thứ hai — vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con — không đòi phải có bản án hình sự nào. Đây là điểm nhiều người đọc lướt qua và hiểu nhầm rằng phải bị kết án mới bị hạn chế quyền.

Hạn chế những quyền gì, trong bao lâu

Khoản 2 Điều 85 nói Tòa án có thể ra quyết định không cho cha, mẹ:

  • trông nom, chăm sóc, giáo dục con;
  • quản lý tài sản riêng của con;
  • hoặc đại diện theo pháp luật cho con.

Thời hạn: từ 01 năm đến 05 năm. Luật ghi thêm rằng Tòa án có thể xem xét việc rút ngắn thời hạn này, nhưng không nêu điều kiện rút ngắn.

Cũng tại khoản 2, Tòa án có thể tự mình ra quyết định, không nhất thiết phải có ai yêu cầu.

Ai có quyền yêu cầu

Điều 86 chia làm ba tầng:

  • Cha, mẹ, người giám hộ của con chưa thành niên có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
  • Người thân thích; cơ quan quản lý nhà nước về gia đình; cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội Liên hiệp Phụ nữ cũng có quyền yêu cầu.
  • Bất kỳ cá nhân, cơ quan, tổ chức nào khác khi phát hiện hành vi thuộc khoản 1 Điều 85 thì có quyền đề nghị ba cơ quan, tổ chức ở tầng thứ hai đứng ra yêu cầu Tòa án.

Tầng thứ ba là chỗ đáng nhớ nhất trong thực tế: hàng xóm, thầy cô, người chứng kiến không tự nộp đơn được, nhưng có con đường chính thức để việc được đưa ra — thông qua cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình hoặc Hội Liên hiệp Phụ nữ.

Sau khi bị hạn chế thì ai chăm con

Điều 87 trả lời câu này. Nguyên tắc chung ở khoản 1: nếu chỉ cha hoặc mẹ bị hạn chế quyền, thì người kia thực hiện việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con, quản lý tài sản riêng của con và đại diện theo pháp luật cho con.

Khoản 2 nêu ba trường hợp phải giao cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự và luật này:

  • cả cha và mẹ đều bị Tòa án hạn chế quyền;
  • một bên không bị hạn chế quyền nhưng không đủ điều kiện để thực hiện quyền, nghĩa vụ đối với con;
  • một bên bị hạn chế quyền và chưa xác định được bên cha, mẹ còn lại.

Bị hạn chế quyền vẫn phải cấp dưỡng

Khoản 3 Điều 87 viết một câu ngắn nhưng dứt khoát: cha, mẹ đã bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên vẫn phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.

Cách sắp đặt này hợp lý khi nhìn theo hướng lợi ích của đứa trẻ: biện pháp hạn chế là để bảo vệ con khỏi người đang gây hại, chứ không phải để giải phóng người đó khỏi trách nhiệm nuôi con. Nếu mất quyền đồng nghĩa với hết nghĩa vụ thì biện pháp bảo vệ lại thành ra có lợi cho người bị áp dụng.

Ba điểm dễ nhầm

  • Không phải là tước quyền vĩnh viễn. Luật đặt khung 01–05 năm và cho phép xem xét rút ngắn.
  • Không thay thế việc thay đổi người trực tiếp nuôi con. Hai chế định khác nhau, căn cứ khác nhau, nằm ở những điều khác nhau.
  • Chỉ áp dụng với con chưa thành niên. Tên của cả ba điều 85, 86, 87 đều ghi rõ như vậy.

Điều bài viết này không trả lời được

Bài không nêu tên và điều khoản cụ thể của các tội tại điểm a khoản 1 Điều 85 — nội dung đó thuộc Bộ luật Hình sự. Bài không diễn giải chế định giám hộ, không nêu trình tự tố tụng, và không định nghĩa "lối sống đồi trụy" vì chính luật này không định nghĩa. Điều kiện để Tòa án rút ngắn thời hạn cũng không được luật nêu.

Đây là nhóm việc mà mỗi ngày chậm đều có giá. Nếu ông bà đang chứng kiến một tình huống thuộc bốn nhánh trên, dịch vụ luật sư hôn nhân và gia đình của chúng tôi xem giúp việc nên đi theo đường nào và cần chứng cứ gì.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 85 — Hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
  • Điều 86 — Người có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên
  • Điều 87 — Hậu quả pháp lý của việc cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên

Tất cả thuộc Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Luật số 52/2014/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.