Con dưới 15 tuổi thì cha mẹ định đoạt được nhưng phải vì lợi ích của con, và từ đủ 09 tuổi phải hỏi nguyện vọng. Từ 15 đến 18 tuổi thì con tự quyết.

Trả lời ngắn: Tùy tuổi của con. Dưới 15 tuổi thì cha mẹ định đoạt được, nhưng phải vì lợi ích của con — và nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi thì chính con là người định đoạt, cha mẹ chỉ đồng ý bằng văn bản.

Trước hết: con có quyền có tài sản riêng

Khoản 1 Điều 75 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 khẳng định điều này và liệt kê rõ tài sản riêng của con gồm:

  • tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng;
  • thu nhập do lao động của con;
  • hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của con;
  • thu nhập hợp pháp khác.

Luật ghi thêm một câu quan trọng: tài sản được hình thành từ tài sản riêng của con cũng là tài sản riêng của con. Bán mảnh đất ông bà cho cháu rồi mua mảnh khác thì mảnh mới vẫn là của cháu, không chuyển thành tài sản của cha mẹ.

Đi kèm là nghĩa vụ. Khoản 2 Điều 75: con từ đủ 15 tuổi trở lên sống chung với cha mẹ có nghĩa vụ chăm lo đời sống chung của gia đình, đóng góp vào việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình nếu có thu nhập. Khoản 3 dẫn sang khoản 4 Điều 70 với con đã thành niên.

Ai quản lý — Điều 76

  • Từ đủ 15 tuổi trở lên: con có thể tự mình quản lý, hoặc nhờ cha mẹ quản lý. Quyền chọn thuộc về con.
  • Dưới 15 tuổi, hoặc mất năng lực hành vi dân sự: cha mẹ quản lý. Cha mẹ có thể ủy quyền cho người khác.

Việc quản lý có điểm dừng: tài sản do cha mẹ hoặc người khác quản lý phải được giao lại cho con khi con từ đủ 15 tuổi trở lên, hoặc khi con khôi phục năng lực hành vi dân sự đầy đủ — trừ khi cha mẹ và con có thỏa thuận khác.

Khoản 3 Điều 76 nêu ba trường hợp cha mẹ không quản lý: con đang được người khác giám hộ theo Bộ luật Dân sự; người tặng cho hoặc người để lại thừa kế theo di chúc đã chỉ định người khác quản lý; hoặc trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

Nhánh thứ hai đáng nhớ với người muốn cho cháu tài sản nhưng chưa tin tưởng cách quản lý của cha mẹ cháu: người tặng cho có quyền chỉ định người quản lý ngay trong văn bản tặng cho hoặc di chúc.

Bán, tặng, thế chấp — Điều 77

Đây mới là phần trả lời câu hỏi ở tiêu đề. Điều 77 chia theo ba mốc tuổi:

  • Dưới 15 tuổi: cha mẹ hoặc người giám hộ đang quản lý có quyền định đoạt tài sản đó vì lợi ích của con. Nếu con từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
  • Từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi: con có quyền định đoạt tài sản riêng. Ngoại lệ — nếu tài sản là bất động sản, động sản có đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, hoặc dùng tài sản để kinh doanh, thì phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ.
  • Con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự: việc định đoạt do người giám hộ thực hiện.

Ba chi tiết hay bị bỏ sót ở nhánh giữa. Thứ nhất, người ký hợp đồng là con, cha mẹ chỉ đồng ý. Thứ hai, sự đồng ý phải bằng văn bản — gật đầu tại phòng công chứng không đủ. Thứ ba, nhà đất luôn rơi vào ngoại lệ này vì là bất động sản.

Hai mốc tuổi rất dễ nhớ nhầm

Trong nhóm quy định này có tới ba con số, và chúng không trùng nhau:

  • 09 tuổi — mốc phải xem xét nguyện vọng khi cha mẹ định đoạt tài sản của con dưới 15 tuổi (khoản 1 Điều 77);
  • 15 tuổi — mốc con tự quản lý tài sản (Điều 76) và tự định đoạt trong giới hạn (khoản 2 Điều 77);
  • 18 tuổi — thành niên, hết mọi hạn chế của nhóm điều này.

Xin nói thêm cho rõ: mốc 09 tuổi ở đây khác mốc 07 tuổi khi Tòa án xem xét nguyện vọng của con trong việc giao con cho ai nuôi. Hai chế định khác nhau, hai con số khác nhau.

Trên thực tế nên làm gì

  • Xác định đúng nguồn gốc tài sản trước. Con đứng tên chưa chắc đã là tài sản riêng của con — phải xem giấy tờ tặng cho, di chúc, hoặc nguồn thu nhập.
  • Chuẩn bị chứng cứ "vì lợi ích của con". Với con dưới 15 tuổi, đây là điều kiện luật đặt ra, không phải câu nói suông.
  • Với con từ đủ 15 tuổi, soạn văn bản đồng ý riêng. Đừng để đến lúc ký hợp đồng mới phát hiện thiếu.

Điều bài viết này không trả lời được

Bài không diễn giải chế định giám hộ và năng lực hành vi dân sự — nội dung này nằm ở Bộ luật Dân sự. Bài không nêu thủ tục công chứng khi một bên là người chưa thành niên, không nêu trình tự sang tên, không nêu thuế và lệ phí, và không đưa tiêu chí xác định thế nào là "vì lợi ích của con" vì luật không nêu tiêu chí nào.

Đây là nhóm giao dịch mà công chứng viên soi rất kỹ, và soi đúng. Dịch vụ luật sư hôn nhân và gia đình của chúng tôi xem trước hồ sơ để xác định con ông bà thuộc mốc tuổi nào và cần giấy tờ gì — làm đúng ngay từ đầu rẻ hơn làm lại.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 75 — Quyền có tài sản riêng của con
  • Điều 76 — Quản lý tài sản riêng của con
  • Điều 77 — Định đoạt tài sản riêng của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự

Tất cả thuộc Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Luật số 52/2014/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.