Chỉ đổi được khi cha mẹ có thỏa thuận phù hợp lợi ích của con, hoặc người đang nuôi không còn đủ điều kiện. Con từ đủ 07 tuổi phải được hỏi nguyện vọng.

Trả lời ngắn: Không đổi được chỉ vì bên kia muốn. Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 chỉ cho hai căn cứ, và ngoài hai căn cứ đó thì Tòa án không có cơ sở để quyết định.

Hai căn cứ — và chỉ hai

Khoản 2 Điều 84 quy định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau:

  • Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con. Lưu ý vế sau: thỏa thuận thôi chưa đủ, nó còn phải phù hợp với lợi ích của con.
  • Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Luật không liệt kê thế nào là "không còn đủ điều kiện". Đây là đánh giá của Tòa án trên từng vụ việc, dựa trên chứng cứ mà người yêu cầu đưa ra.

Con từ đủ 07 tuổi phải được hỏi

Khoản 3 Điều 84 buộc phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Đây không phải thủ tục hình thức — cùng mốc tuổi này cũng xuất hiện ở khoản 2 Điều 81 khi Tòa án quyết định giao con lần đầu.

Cần đọc đúng: luật nói xem xét nguyện vọng, không nói quyết định theo nguyện vọng. Ý kiến của con là một căn cứ bắt buộc phải hỏi và phải cân nhắc, nhưng tiêu chuẩn cuối cùng vẫn là quyền lợi về mọi mặt của con.

Ai được quyền yêu cầu

Khoản 1 Điều 84 cho cha hoặc mẹ quyền yêu cầu. Nhưng khoản 5 mở rộng thêm — khi có căn cứ ở điểm b khoản 2 (người đang nuôi không còn đủ điều kiện), thì trên cơ sở lợi ích của con, những chủ thể sau cũng có quyền yêu cầu thay đổi:

  • Người thân thích;
  • Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
  • Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
  • Hội liên hiệp phụ nữ.

Điều đáng chú ý: danh sách mở rộng này chỉ áp dụng cho căn cứ thứ hai. Với căn cứ thỏa thuận, chỉ cha mẹ mới là người thỏa thuận được.

Nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện

Khoản 4 Điều 84 dự liệu tình huống này: Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự. Nội dung chế định giám hộ nằm ở Bộ luật Dân sự, không nằm trong luật này.

Nhắc lại cái đang có: quy tắc giao con ban đầu

Muốn hiểu vì sao việc đổi lại khó, cần nhớ Tòa đã quyết trên cơ sở nào lúc ly hôn. Điều 81 đặt ba quy tắc:

  • Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
  • Vợ chồng tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên, căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.
  • Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi — trừ khi người mẹ không đủ điều kiện, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Không nuôi trực tiếp không có nghĩa là mất quyền

Điều 82 nêu rõ ba điều với người không trực tiếp nuôi con: phải tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi; phải cấp dưỡng cho con; và có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Nhưng quyền thăm nom cũng có giới hạn. Cũng tại Điều 82, nếu người không trực tiếp nuôi lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, thì người trực tiếp nuôi có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom của người đó.

Chiều ngược lại nằm ở Điều 83: người trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người kia thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con — đồng thời có quyền yêu cầu người kia thực hiện các nghĩa vụ tại Điều 82.

Ba hiểu nhầm hay gặp

  • "Bên kia không cho gặp con thì tôi ngừng cấp dưỡng." Hai nghĩa vụ này độc lập. Điều 82 đặt nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom ở hai khoản riêng, không điều kiện hóa cái này bằng cái kia.
  • "Tôi kiếm được nhiều tiền hơn nên đổi được." Thu nhập cao hơn không nằm trong hai căn cứ của khoản 2 Điều 84. Nó chỉ có ý nghĩa khi chứng minh được người đang nuôi không còn đủ điều kiện.
  • "Con nói muốn về ở với tôi là xong." Nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi phải được xem xét, nhưng vẫn cần một trong hai căn cứ ở khoản 2.

Điều bài viết này không trả lời được

Bài không nêu trình tự, thủ tục, mẫu đơn hay án phí — những nội dung này thuộc Bộ luật Tố tụng dân sự. Bài cũng không nêu tiêu chí cụ thể để coi là "không còn đủ điều kiện", vì luật không liệt kê và mỗi vụ việc mỗi khác. Chứng minh được hay không phụ thuộc vào giấy tờ thật của ông bà.

Nếu ông bà đang cân nhắc nộp yêu cầu, dịch vụ luật sư hôn nhân và gia đình của chúng tôi xem trước tình huống để nói thẳng vụ việc có căn cứ hay không — nói trước còn hơn để Tòa bác đơn.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 81 — Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn
  • Điều 82 — Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
  • Điều 83 — Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ trực tiếp nuôi con đối với người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
  • Điều 84 — Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

Tất cả thuộc Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Luật số 52/2014/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.