Ngoài chi phí khắc phục và thu nhập bị mất, còn một khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Không thỏa thuận được thì tối đa mười lần mức lương cơ sở.

Trả lời ngắn: Ba khoản thiệt hại cộng thêm một khoản bù đắp tinh thần. Riêng khoản bù đắp tinh thần, nếu không thỏa thuận được thì có trần: mười lần mức lương cơ sở.

Ba khoản thiệt hại được tính

Khoản 1 Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 liệt kê thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm gồm:

  • Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại;
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút;
  • Thiệt hại khác do luật quy định.

Cả ba đều là thiệt hại vật chất và đều phải chứng minh bằng chứng từ. Chữ hợp lý ở khoản đầu là một bộ lọc: không phải mọi chi phí bỏ ra đều được chấp nhận.

Khoản thứ hai — thu nhập bị mất hoặc giảm sút — là khoản khó chứng minh nhất trong thực tế, vì phải cho thấy mối liên hệ giữa việc bị xâm phạm và phần thu nhập mất đi.

Khoản thứ tư: bù đắp tổn thất tinh thần

Khoản 2 Điều 592 thêm một khoản nữa, tách hẳn khỏi ba khoản trên. Người chịu trách nhiệm bồi thường phải bồi thường theo khoản 1 và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người bị xâm phạm gánh chịu.

Khoản này không đòi chứng từ theo cách của ba khoản kia — bản chất của nó là bù đắp cho thứ không quy ra hóa đơn được.

Trần mười lần mức lương cơ sở

Vẫn khoản 2: mức bù đắp do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Ba chi tiết cần đọc kỹ:

  • Trần chỉ áp dụng khi không thỏa thuận được. Hai bên tự thỏa thuận một mức cao hơn thì mức đó có giá trị.
  • Trần tính cho một người bị xâm phạm, không phải cho một vụ việc.
  • Trần chỉ áp cho khoản bù đắp tinh thần, không áp cho ba khoản ở khoản 1. Chi phí khắc phục và thu nhập bị mất được tính riêng, không bị giới hạn bởi con số này.

Bài viết cố ý không quy ra tiền, vì mức lương cơ sở do Nhà nước quy định và thay đổi theo thời kỳ. Muốn biết con số, phải tra mức đang áp dụng tại thời điểm giải quyết rồi nhân với mười.

Ai phải bồi thường

Điều 592 nói "người chịu trách nhiệm bồi thường" mà không định nghĩa. Câu trả lời nằm ở Điều 584 — điều đặt căn cứ phát sinh trách nhiệm cho toàn bộ chương này.

Khoản 1 Điều 584: người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường — trừ trường hợp Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan quy định khác.

Danh dự, nhân phẩm, uy tín nằm ngay trong danh sách ấy, nên trách nhiệm phát sinh từ chính hành vi xâm phạm, không cần một điều kiện nào thêm.

Hai trường hợp không phải bồi thường

Khoản 2 Điều 584 loại trừ khi thiệt hại phát sinh do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại — trừ khi có thỏa thuận khác hoặc luật quy định khác.

Chữ hoàn toàn lại xuất hiện, và nó chặt như ở các điều khác: người bị thiệt hại có một phần lỗi thì không rơi vào ngoại lệ này.

Vì sao nhiều người thất vọng với con số cuối

Cách tính của Điều 592 giải thích một hiểu lầm phổ biến. Người bị bôi nhọ thường nghĩ mức bồi thường phản ánh mức độ nghiêm trọng của hành vi. Nhưng ba khoản ở khoản 1 đều gắn với chứng từ, còn khoản duy nhất không cần chứng từ thì lại bị chặn trần.

Hệ quả: nếu không chứng minh được chi phí khắc phục và thu nhập bị mất, con số cuối cùng sẽ chỉ xoay quanh khoản bù đắp tinh thần — và khoản ấy có giới hạn.

Bốn việc nên làm ngay khi bị xâm phạm

  • Lưu bằng chứng về nội dung — ảnh chụp màn hình có thời điểm, đường dẫn, tài khoản đăng.
  • Giữ chứng từ mọi chi phí bỏ ra để khắc phục — đây là khoản đầu tiên trong danh sách của khoản 1.
  • Ghi lại thu nhập trước và sau, kèm tài liệu cho thấy sự sụt giảm gắn với vụ việc.
  • Thương lượng trước khi kiện — vì mức thỏa thuận về tổn thất tinh thần không bị chặn bởi trần mười lần lương cơ sở.

Điều bài viết này không trả lời được

Bài viết không tính hộ được con số cho vụ việc của bạn, và cố ý không nêu số tiền cụ thể vì mức lương cơ sở thay đổi theo thời kỳ. Bài cũng không xác định được một phát ngôn cụ thể có cấu thành hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín hay không — đó là đánh giá thuộc về Tòa án trên toàn bộ hồ sơ, và có thể còn liên quan tới các quy định ngoài Bộ luật Dân sự mà tôi chưa đối chiếu.

Cần luật sư đọc hồ sơ, xem dịch vụ luật sư dân sự.

Căn cứ pháp lý

Điều 592 và khoản 1, khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13).