Chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất của người bị thương và của người chăm sóc, cộng một khoản bù đắp tổn thất tinh thần do hai bên thỏa thuận trước.

Trả lời ngắn: Bốn nhóm khoản theo khoản 1 Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, cộng thêm một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần theo khoản 2.

Bốn nhóm của khoản 1 Điều 590

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

  • Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại. Nếu thu nhập thực tế không ổn định và không xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;
  • Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị. Nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc đó;
  • Thiệt hại khác do luật quy định.

Nhóm thứ ba hay bị bỏ sót nhất. Người nhà nghỉ việc để vào viện chăm sóc là một khoản thiệt hại được luật ghi nhận, không phải chuyện đương nhiên phải chịu.

Khoản thứ năm: bù đắp tổn thất về tinh thần

Khoản 2 Điều 590 buộc người chịu trách nhiệm bồi thường phải trả thêm một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người bị xâm phạm gánh chịu.

Mức bồi thường do các bên thỏa thuận. Chỉ khi không thỏa thuận được thì mới áp mức trần, và luật diễn đạt mức trần ấy theo bội số của mức lương cơ sở do Nhà nước quy định:

  • Sức khỏe bị xâm phạm — không quá năm mươi lần mức lương cơ sở, cho một người bị xâm phạm (khoản 2 Điều 590);
  • Tính mạng bị xâm phạm — không quá một trăm lần mức lương cơ sở, cho một người bị xâm phạm (khoản 2 Điều 591).

Bài viết này cố ý không quy ra tiền. Mức lương cơ sở là con số thay đổi theo từng thời kỳ, nên phải tra mức đang có hiệu lực tại thời điểm giải quyết vụ việc.

Khi người bị thiệt hại chết — Điều 591

Khoản 1 Điều 591 cộng dồn bốn nhóm:

  • toàn bộ thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo Điều 590 (giai đoạn cứu chữa trước khi chết);
  • chi phí hợp lý cho việc mai táng;
  • tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng;
  • thiệt hại khác do luật quy định.

Khoản 2 chỉ rõ ai được nhận khoản bù đắp tổn thất tinh thần: những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại. Nếu không có những người này thì khoản tiền thuộc về người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, hoặc người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại.

Năm nguyên tắc ở Điều 585 chi phối tất cả

Điều 590 và 591 chỉ liệt kê các khoản. Việc đòi được bao nhiêu còn phụ thuộc Điều 585:

  • Khoản 1 — thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận mức, hình thức (tiền, hiện vật, hoặc thực hiện một công việc) và phương thức (một lần hoặc nhiều lần).
  • Khoản 2 — người chịu trách nhiệm có thể được giảm mức nếu không có lỗi hoặc chỉ có lỗi vô ý, và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
  • Khoản 3 — khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế, bên nào cũng có quyền yêu cầu thay đổi. Điều này quan trọng với các khoản trả nhiều lần kéo dài.
  • Khoản 4 — bên bị thiệt hại có lỗi thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
  • Khoản 5 — không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do chính mình không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại.

Hai khoản cuối là lý do vì sao con số cuối cùng thường thấp hơn tổng hóa đơn.

Bốn việc nên làm ngay

  • Giữ toàn bộ chứng từ y tế — hóa đơn, đơn thuốc, giấy ra viện. "Chi phí hợp lý" phải chứng minh được bằng giấy tờ.
  • Xin xác nhận thu nhập từ nơi làm việc, kèm số ngày nghỉ. Với lao động tự do, đây là phần khó nhất và luật cho phép dùng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại.
  • Ghi lại người chăm sóc là ai, nghỉ bao nhiêu ngày, thu nhập bị mất bao nhiêu.
  • Thương lượng khoản tổn thất tinh thần trước. Luật ưu tiên thỏa thuận; mức trần chỉ dùng khi hai bên bế tắc, và nó là trần chứ không phải mức mặc định.

Điều bài viết này không trả lời được

Bài không quy mức trần ra tiền, vì phụ thuộc mức lương cơ sở đang có hiệu lực. Bài không viết về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường ở Điều 584 (đã có bài riêng), không nêu thời hiệu khởi kiện, và không đưa tiêu chí xác định "chi phí hợp lý" hay "mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại" — luật không nêu tiêu chí. Các nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán về bồi thường ngoài hợp đồng cũng nằm ngoài phạm vi bài.

Nếu ông bà đang phải lập bảng kê thiệt hại, dịch vụ luật sư dân sự của chúng tôi xem giúp khoản nào chứng minh được, khoản nào sẽ bị bác — biết trước thì thương lượng đỡ mất thời gian.

Căn cứ pháp lý

  • Điều 585 — Nguyên tắc bồi thường thiệt hại
  • Điều 590 — Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm
  • Điều 591 — Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm

Tất cả thuộc Bộ luật Dân sự 2015, Luật số 91/2015/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/01/2017.