Cây hằng năm bồi thường theo năng suất vụ cao nhất trong 3 năm liền kề. Cây lâu năm đang thu hoạch được tính theo sản lượng còn lại của chu kỳ. Chủ sở hữu được tự thu hồi cây trồng, vật nuôi.
Với hộ sản xuất nông nghiệp, cây trồng và vật nuôi trên đất nhiều khi có giá trị lớn hơn cả tiền bồi thường về đất. Điều 103 Luật Đất đai 2024 quy định cách tính cho từng loại.
Cây hằng năm: tính theo vụ cao nhất trong 3 năm
Khoản 1: mức bồi thường tính bằng giá trị sản lượng của vụ thu hoạch đối với cây trồng đó.
Cách xác định giá trị sản lượng rất cụ thể: theo năng suất của vụ cao nhất trong 03 năm trước liền kề của loại cây trồng đó tại địa phương, nhân với đơn giá bồi thường.
Lấy vụ cao nhất chứ không lấy trung bình — quy định có lợi cho người sản xuất. Cần lưu ý năng suất tính theo mức chung của địa phương, không phải năng suất riêng của từng thửa.
Cây lâu năm: theo giá trị thiệt hại thực tế
Khoản 2 nêu nguyên tắc chung: mức bồi thường tính theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây.
Riêng với cây lâu năm cho thu hoạch nhiều lần mà đang trong thời kỳ thu hoạch, cách tính cụ thể hơn: bằng sản lượng vườn cây còn chưa thu hoạch tương ứng với số năm còn lại trong chu kỳ thu hoạch, nhân với đơn giá bồi thường.
Đây là điểm quan trọng với vườn cây ăn quả, cà phê, hồ tiêu, cao su. Vườn cây mới bước vào thời kỳ kinh doanh còn nhiều năm thu hoạch phía trước sẽ được tính cao hơn vườn cây sắp hết chu kỳ.
Cây có thể di chuyển được
Khoản 3: cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại.
Áp dụng cho cây giống, cây cảnh, cây trong bầu — những loại bứng đi trồng chỗ khác được.
Cây rừng
Cũng tại khoản 3: cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước và cây rừng tự nhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thì bồi thường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây.
Tiền bồi thường được phân chia cho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về lâm nghiệp. Người nhận khoán chăm sóc rừng vì vậy vẫn có phần, dù rừng không thuộc sở hữu của họ.
Vật nuôi không di chuyển được
Khoản 4: khi thu hồi đất gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản hoặc vật nuôi khác mà không thể di chuyển thì được bồi thường thiệt hại thực tế, theo mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định.
Điều kiện là không thể di chuyển. Ao nuôi tôm, cá đang trong vụ là ví dụ điển hình.
Quyền tự thu hồi cây trồng, vật nuôi
Khoản 5 quy định một quyền mà nhiều hộ không biết: chủ sở hữu cây trồng, vật nuôi trong các trường hợp nêu trên được tự thu hồi cây trồng, vật nuôi trước khi bàn giao lại đất cho Nhà nước.
Nghĩa là bạn có thể thu hoạch nốt, bứng cây đi trồng nơi khác, hoặc bán vật nuôi — song song với việc nhận bồi thường. Nên hỏi rõ thời hạn bàn giao mặt bằng để sắp xếp.
Đơn giá bồi thường do tỉnh ban hành
Khoản 6 giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại về cây trồng, vật nuôi theo quy trình sản xuất do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc do địa phương ban hành.
Hai yêu cầu giống như với nhà và công trình:
- Đơn giá phải phù hợp với giá thị trường;
- Phải xem xét điều chỉnh khi có biến động.
Giá nông sản biến động mạnh giữa các năm, nên đây là căn cứ thực tế để kiến nghị khi đơn giá đã cũ.
Bốn việc nên làm khi có thông báo thu hồi
- Ghi nhận hiện trạng vườn — số lượng cây theo từng loại, tuổi cây, năm bắt đầu cho thu hoạch. Với cây lâu năm, số năm còn lại trong chu kỳ thu hoạch quyết định mức bồi thường;
- Thu thập số liệu năng suất ba năm trước liền kề tại địa phương đối với cây hằng năm;
- Yêu cầu kiểm đếm đầy đủ, kể cả cây trồng xen và cây mới trồng;
- Sắp xếp thu hoạch hoặc di chuyển trước ngày bàn giao mặt bằng, theo quyền tại khoản 5.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 103 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
