Điều 54 Luật Đất đai 2024 quy định nội dung bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất, và cho phép khoanh vùng, cảnh báo, hạn chế hoạt động trên khu vực đất bị thoái hóa, ô nhiễm.
Đất bị thoái hóa, ô nhiễm không chỉ là vấn đề môi trường mà có hệ quả pháp lý trực tiếp: có thể bị hạn chế hoạt động, thậm chí bị thu hồi. Điều 54 Luật Đất đai 2024 quy định về việc bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất.
Sáu nội dung của công tác bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất
Khoản 1 Điều 54:
- Phân loại các khu vực đất đã được khoanh vùng theo quy định tại Điều 53;
- Tổng hợp, xác định phạm vi, mức độ cần bảo vệ, cải tạo, phục hồi theo từng khu vực đã phân loại;
- Lập kế hoạch và lộ trình thực hiện;
- Xác định các biện pháp kỹ thuật, giải pháp kinh tế, xã hội kèm phân tích để lựa chọn phương án tối ưu và quyết định phương án thực hiện;
- Lập báo cáo kết quả thực hiện;
- Giám sát, kiểm soát quá trình xử lý, bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất.
Khoản 2: lập bản đồ các khu vực đất đã thực hiện bảo vệ, cải tạo, phục hồi; xây dựng và cập nhật dữ liệu vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Điểm c khoản 1 Điều 165 cũng xếp cơ sở dữ liệu điều tra, đánh giá, bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất là một trong tám thành phần của cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Quy định có tác động trực tiếp tới người sử dụng đất
Khoản 3 Điều 54:
Kiểm soát các khu vực đất bị thoái hóa, ô nhiễm chưa được bảo vệ, cải tạo, phục hồi bao gồm khoanh vùng, cảnh báo, không cho phép hoặc hạn chế hoạt động trên đất nhằm giảm thiểu tác động xấu đến đất.
Ba biện pháp: khoanh vùng, cảnh báo, và không cho phép hoặc hạn chế hoạt động.
Đây là căn cứ để cơ quan quản lý hạn chế việc canh tác hoặc sản xuất trên khu vực đất đã bị ô nhiễm, thoái hóa.
Nghĩa vụ của người sử dụng đất
Khoản 4 Điều 31 quy định nghĩa vụ chung: thực hiện biện pháp bảo vệ đất; và xử lý, cải tạo và phục hồi đất đối với khu vực đất bị ô nhiễm, thoái hóa do mình gây ra.
Cụm do mình gây ra là điểm mấu chốt: nghĩa vụ khắc phục gắn với người gây ô nhiễm.
Khoản 3 Điều 5 cũng đặt thành nguyên tắc sử dụng đất: bảo vệ đất, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, không được lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân hóa học làm ô nhiễm, thoái hóa đất.
Hậu quả nặng nhất: bị thu hồi đất
Hai điều khoản có liên quan trực tiếp.
Khoản 2 Điều 81 — thu hồi đất khi người sử dụng đất hủy hoại đất và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi hủy hoại đất mà tiếp tục vi phạm.
Lưu ý khoản 9 Điều 81 không loại trừ bất khả kháng cho khoản 2 — loại trừ chỉ áp dụng cho khoản 6, 7 và 8.
Điểm a khoản 3 Điều 82 — thu hồi đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng con người; và đất khác trong khu vực bị ô nhiễm môi trường không còn khả năng tiếp tục sử dụng theo mục đích đã xác định.
Căn cứ thu hồi theo điểm g khoản 5 Điều 82 là văn bản của cơ quan có thẩm quyền xác định mức độ ô nhiễm môi trường.
Nhóm bị thu hồi do ô nhiễm vẫn được bồi thường đầy đủ
Đây là điểm rất quan trọng. Khoản 2 Điều 92 quy định:
Trường hợp thu hồi đất quy định tại khoản 3 Điều 82 thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như trường hợp thu hồi đất theo quy định tại Điều 78 và Điều 79.
Và khoản 3 Điều 101 — danh sách không được bồi thường về đất — chỉ dẫn chiếu khoản 1 và khoản 2 Điều 82, không có khoản 3.
Nghĩa là người mất đất vì ô nhiễm, sạt lở, thiên tai được hưởng chế độ bồi thường đầy đủ như bị thu hồi cho dự án. Quy định này hợp lý vì họ không có lỗi.
Điều tra, đánh giá đất đai
Điều 51 quy định nguyên tắc điều tra, đánh giá đất đai và bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất. Điều 52 quy định các hoạt động điều tra, đánh giá đất đai. Điều 53 quy định nội dung điều tra, đánh giá đất đai — trong đó có việc khoanh vùng các khu vực đất mà Điều 54 dẫn chiếu tới.
Điều 55 quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện điều tra, đánh giá đất đai, bảo vệ, cải tạo, phục hồi đất.
Thống kê, kiểm kê đất đai
Điều 56 nêu năm nguyên tắc thống kê, kiểm kê đất đai:
- Trung thực, khách quan, chính xác, kịp thời, phản ánh đầy đủ hiện trạng và cơ cấu sử dụng đất;
- Công khai, minh bạch, độc lập về chuyên môn, nghiệp vụ;
- Thống nhất về nghiệp vụ, phương pháp và chế độ báo cáo;
- Bảo đảm chỉ tiêu thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương; số liệu được tổng hợp từ cấp dưới lên cấp trên trực tiếp;
- Cung cấp kịp thời số liệu phục vụ quản lý nhà nước về đất đai và nhu cầu thông tin đất đai cho các hoạt động kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, nghiên cứu khoa học, giáo dục và đào tạo.
Điều 57, 58 và 59 quy định về phạm vi, đối tượng; chỉ tiêu, nội dung, hoạt động; và trách nhiệm tổ chức thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai.
Điểm b khoản 1 Điều 24 xác nhận kết quả thống kê, kiểm kê đất đai là một trong chín loại thông tin mà công dân được tiếp cận.
Ba việc người sử dụng đất nên làm
- Không lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân hóa học — khoản 3 Điều 5 nêu thành nguyên tắc, và hậu quả có thể là bị thu hồi đất theo khoản 2 Điều 81;
- Nếu đất bị ô nhiễm do người khác gây ra, thu thập chứng cứ và phản ánh — khoản 4 Điều 31 đặt nghĩa vụ khắc phục lên người gây ra;
- Nếu bị thu hồi đất do ô nhiễm, sạt lở, viện dẫn khoản 2 Điều 92 để yêu cầu chế độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như trường hợp thu hồi theo Điều 78 và Điều 79.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 51, Điều 53, Điều 54, Điều 31, Điều 82 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
