Điều 79 Luật Đất đai 2024 liệt kê 31 trường hợp cụ thể. Điểm mới: dự án ngoài danh sách này phải do Quốc hội bổ sung, cơ quan hành chính không tự mở rộng được.
Đây là điều được quan tâm nhất trong chương thu hồi đất, vì phần lớn các vụ thu hồi ảnh hưởng tới người dân đều đi theo điều này. Luật Đất đai 2024 đã thay cách quy định chung chung trước đây bằng một danh sách 31 trường hợp cụ thể.
Điều kiện chung: "thật cần thiết"
Câu mở đầu Điều 79 đặt ra giới hạn: Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nhằm phát huy nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, phát triển hạ tầng theo hướng hiện đại, thực hiện chính sách an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và bảo tồn di sản văn hóa.
Nhóm hạ tầng kỹ thuật
- Công trình giao thông (khoản 1) — nhóm rộng nhất: đường cao tốc, đường ô tô, đường đô thị, đường nông thôn kể cả đường tránh, đường cứu nạn, đường trên đồng ruộng; điểm dừng xe, trạm thu phí, kho bãi, nhà để xe; bến phà, bến xe, trạm dừng nghỉ; đường sắt và nhà ga; cầu, hầm; công trình đường thủy nội địa, hàng hải, hàng không; cáp treo và nhà ga cáp treo; cảng cá, cảng cạn; hành lang bảo vệ an toàn công trình giao thông phải lưu không;
- Công trình thủy lợi (khoản 2): đê điều, kè, cống, đập, tràn xả lũ, hồ chứa nước, đường hầm thủy công, hệ thống tưới tiêu và hành lang bảo vệ;
- Cấp nước, thoát nước (khoản 3) và xử lý chất thải (khoản 4);
- Năng lượng, chiếu sáng công cộng (khoản 5): nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp, hệ thống chiếu sáng công cộng;
- Công trình dầu khí (khoản 6) và hạ tầng bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin (khoản 7), bao gồm cả trung tâm dữ liệu.
Nhóm công trình phục vụ cộng đồng
- Chợ dân sinh, chợ đầu mối (khoản 8);
- Công trình tín ngưỡng (khoản 9): đình, đền, am, miếu; và công trình tôn giáo (khoản 10): trụ sở tổ chức tôn giáo, chùa, nhà thờ, nhà nguyện, thánh đường, thánh thất, trường đào tạo chức sắc;
- Khu vui chơi giải trí công cộng, sinh hoạt cộng đồng (khoản 11): công viên, vườn hoa, bãi tắm, nhà họp cộng đồng;
- Trụ sở cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội (khoản 12, 13);
- Cơ sở văn hóa, di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh (khoản 14);
- Cơ sở y tế, dịch vụ xã hội (khoản 15), giáo dục đào tạo (khoản 16), thể dục thể thao (khoản 17), khoa học công nghệ (khoản 18) — tất cả đều kèm điều kiện do Nhà nước thành lập hoặc cho phép hoạt động;
- Cơ sở ngoại giao (khoản 19) và công trình sự nghiệp về môi trường, đa dạng sinh học, khí tượng thủy văn, đăng kiểm, kiểm dịch (khoản 20).
Nhóm nhà ở và khu sản xuất
- Nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang, nhà ở công vụ, cải tạo xây dựng lại nhà chung cư, dự án tái định cư (khoản 21). Có hai ngoại lệ: nhà ở xã hội mà các bên thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất, và cải tạo chung cư mà chủ sở hữu thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho chủ đầu tư theo Luật Nhà ở;
- Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ thông tin tập trung, khu lâm nghiệp công nghệ cao, khu phi thuế quan (khoản 22);
- Khu sản xuất, chế biến nông lâm thủy hải sản tập trung quy mô lớn phục vụ liên huyện, liên tỉnh hoặc liên vùng; dự án trồng, bảo tồn gen cây thuốc (khoản 23);
- Hoạt động lấn biển (khoản 24) và khai thác khoáng sản đã được cấp phép (khoản 25);
- Dự án vùng phụ cận các điểm kết nối giao thông và tuyến giao thông có tiềm năng phát triển (khoản 26);
- Khu đô thị có công năng phục vụ hỗn hợp, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội với nhà ở; khu dân cư nông thôn (khoản 27);
- Nghĩa trang, nhà tang lễ, cơ sở hỏa táng, cơ sở lưu giữ tro cốt (khoản 28);
- Bố trí đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số (khoản 29);
- Công trình trên mặt đất phục vụ vận hành công trình ngầm (khoản 30);
- Dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư (khoản 31).
Khoản 32 — điểm mới đáng chú ý nhất
Nếu cần thu hồi đất cho dự án, công trình vì lợi ích quốc gia, công cộng mà không thuộc 31 khoản trên, thì Quốc hội sửa đổi, bổ sung Điều này theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn với người sử dụng đất: thẩm quyền mở rộng danh sách thuộc về Quốc hội, không thuộc cơ quan hành chính. Một dự án không khớp khoản nào trong 31 khoản thì không thể lấy Điều 79 làm căn cứ thu hồi.
Nên kiểm tra gì khi nhận thông báo thu hồi
Yêu cầu cơ quan ra quyết định nêu rõ dự án thuộc khoản nào của Điều 79, rồi đối chiếu với mô tả trong luật. Nhiều khoản có điều kiện kèm theo — chẳng hạn cơ sở y tế, giáo dục, thể thao, khoa học công nghệ phải do Nhà nước thành lập hoặc cho phép hoạt động — và những điều kiện này là căn cứ để xem xét tính hợp pháp của việc thu hồi.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 79 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
