Điều 78 Luật Đất đai 2024 liệt kê 10 trường hợp thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh. Đây là danh sách đóng, không có điều khoản mở rộng.
Điều 78 Luật Đất đai 2024 là một trong những điều ngắn nhất của chương thu hồi đất, nhưng đáng đọc kỹ vì nó là danh sách đóng: chỉ 10 trường hợp, không kèm bất kỳ điều khoản mở rộng nào.
Mười trường hợp được liệt kê
- Nơi đóng quân, trụ sở làm việc;
- Căn cứ quân sự;
- Công trình phòng thủ quốc gia, trận địa và công trình đặc biệt về quốc phòng, an ninh;
- Ga, cảng, công trình thông tin quân sự, an ninh;
- Công trình công nghiệp, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao phục vụ trực tiếp cho quốc phòng, an ninh;
- Kho tàng của lực lượng vũ trang nhân dân;
- Trường bắn, thao trường, bãi thử vũ khí, bãi hủy vũ khí;
- Cơ sở đào tạo, trung tâm huấn luyện và bồi dưỡng nghiệp vụ; cơ sở an dưỡng, điều dưỡng, nghỉ dưỡng và phục hồi chức năng; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của lực lượng vũ trang nhân dân;
- Nhà ở công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân;
- Cơ sở giam giữ; cơ sở tạm giam, tạm giữ; cơ sở giáo dục bắt buộc; trường giáo dưỡng; khu lao động, cải tạo, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân, trại viên, học sinh — do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.
Ba từ khóa giới hạn phạm vi
"Phục vụ trực tiếp"
Khoản 5 chỉ áp dụng cho công trình công nghiệp, khoa học công nghệ, văn hóa, thể thao phục vụ trực tiếp cho quốc phòng, an ninh. Chữ "trực tiếp" loại trừ các công trình chỉ có liên hệ gián tiếp.
"Của lực lượng vũ trang nhân dân"
Các khoản 6, 8 và 9 gắn với chủ thể cụ thể. Kho tàng, cơ sở đào tạo, cơ sở khám chữa bệnh và nhà ở công vụ phải thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, không phải bất kỳ cơ quan nào.
"Do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý"
Khoản 10 giới hạn rõ chủ thể quản lý các cơ sở giam giữ, giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng.
Vì sao "danh sách đóng" quan trọng
Khác với Điều 79 — nơi khoản 32 cho phép Quốc hội bổ sung trường hợp mới theo trình tự rút gọn — Điều 78 không có khoản mở rộng nào.
Hệ quả thực tế: dự án nào không rơi vào đúng một trong 10 khoản trên thì không thể thu hồi đất theo Điều 78. Nếu quyết định thu hồi viện dẫn Điều 78, người có đất hoàn toàn có quyền đối chiếu xem công trình dự kiến xây dựng có khớp với khoản nào không.
Bị thu hồi theo Điều 78 có được bồi thường không
Có. Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh nằm trong phạm vi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo Chương VII của Luật Đất đai 2024. Điều 95 quy định điều kiện được bồi thường về đất áp dụng cho cả nhóm này và nhóm thu hồi vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất cũng chung một quy trình quy định tại Điều 87 cho cả hai nhóm.
Cần lưu ý gì
Đất quốc phòng có đặc thù là bí mật nhà nước ở một số nội dung, nên hồ sơ dự án có thể không được công bố đầy đủ như dự án dân sự. Điều này không làm mất quyền của người có đất về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư — các quyền đó vẫn theo quy định chung.
Nếu thấy quyết định thu hồi thiếu căn cứ hoặc không rõ thuộc khoản nào của Điều 78, nên yêu cầu cơ quan ra quyết định nêu rõ trước khi bàn tới phương án bồi thường.
Trước khi có thông báo thu hồi, phải có một cuộc họp
Khoản 1 Điều 87 đặt một bước mà nhiều người không biết mình có quyền tham dự. Trước khi thông báo thu hồi đất được ban hành, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất chủ trì, phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, đơn vị thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các cơ quan liên quan, tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi.
Cuộc họp này không chỉ để phổ biến, mà còn để tiếp nhận ý kiến về bốn nội dung:
- Mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của dự án, công trình triển khai trên vùng đất dự kiến thu hồi;
- Các quy định của Nhà nước về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
- Dự kiến nội dung kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
- Dự kiến khu vực tái định cư, nếu người có đất thu hồi được bố trí tái định cư.
Đây là thời điểm sớm nhất để nêu thắc mắc về việc dự án có thuộc đúng một trong mười khoản của Điều 78 hay không — trước khi thông báo thu hồi đất được ban hành, chứ không phải sau khi đã có phương án bồi thường.
Điều 87 áp dụng chung cho cả thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh và thu hồi để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 78 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
