Người dân có quyền nêu ý kiến trong 30 ngày niêm yết, được đối thoại trong 60 ngày, và có quyền khiếu nại, khởi kiện theo Điều 237. Mỗi bước không đồng ý đều có mốc vận động, thuyết phục 10 ngày.
Đây là tình huống rất phổ biến. Luật Đất đai 2024 quy định khá chi tiết các kênh để người dân nêu ý kiến, và cũng quy định rõ điều gì xảy ra nếu vẫn không đồng ý.
Kênh 1: nêu ý kiến ở cuộc họp trước khi có thông báo thu hồi
Khoản 1 Điều 87: trước khi thông báo thu hồi đất được ban hành, Ủy ban nhân dân cấp xã phải tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi để phổ biến và tiếp nhận ý kiến về mục đích dự án, chính sách bồi thường, dự kiến kế hoạch bồi thường và dự kiến khu vực tái định cư.
Đây là thời điểm sớm nhất, khi phương án còn ở dạng dự kiến.
Kênh 2: nêu nguyện vọng khi kiểm đếm
Điểm d khoản 2 Điều 87 buộc cơ quan thực hiện phải thống kê nguyện vọng tái định cư, chuyển đổi nghề của người có đất thu hồi.
Khoản 2 Điều 91 quy định: người được bồi thường bằng đất, bằng nhà ở mà muốn nhận tiền thì được bồi thường bằng tiền theo nguyện vọng đã đăng ký khi lập phương án.
Đăng ký muộn sau khi phương án đã phê duyệt thì khó điều chỉnh.
Kênh 3: góp ý trong thời hạn niêm yết 30 ngày
Điểm a khoản 3 Điều 87: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được niêm yết công khai 30 ngày tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư.
Ngay sau khi hết thời hạn niêm yết, cơ quan thực hiện phải tổ chức họp trực tiếp để lấy ý kiến. Nếu bạn không dự họp được vì lý do chính đáng thì gửi ý kiến bằng văn bản.
Biên bản lấy ý kiến phải ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng không đồng ý, số lượng ý kiến khác, có tiếp thu, giải trình, và có xác nhận của đại diện những người có đất thu hồi.
Nên gửi ý kiến bằng văn bản và giữ lại bằng chứng đã gửi, vì con số "không đồng ý" trong biên bản là căn cứ để phát sinh nghĩa vụ đối thoại ở bước sau.
Kênh 4: quyền được đối thoại trong 60 ngày
Đây là quyền có giá trị nhất. Điểm a khoản 3 Điều 87 quy định:
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày tổ chức lấy ý kiến, đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức đối thoại trong trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Nghĩa vụ đối thoại phát sinh khi còn ý kiến không đồng ý. Sau đối thoại, cơ quan thực hiện phải tiếp thu, giải trình rồi mới hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền.
Điều gì xảy ra nếu vẫn không đồng ý
Khoản 6 Điều 87 quy định trình tự khi người có đất thu hồi không đồng ý hoặc không phối hợp thực hiện phương án đã được phê duyệt:
- Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và đơn vị thực hiện bồi thường vận động, thuyết phục;
- Việc vận động, thuyết phục tiến hành trong thời gian 10 ngày, phải được thể hiện bằng văn bản;
- Quá 10 ngày kể từ ngày kết thúc vận động mà vẫn không đồng ý thì Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất.
Khoản 7 quy định tiếp cho trường hợp không bàn giao đất: cũng vận động, thuyết phục 10 ngày, bằng văn bản; quá hạn thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất và thực hiện theo Điều 89.
Kênh 5: khiếu nại và khởi kiện
Điều 237 Luật Đất đai 2024 ghi nhận: người sử dụng đất, người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai.
Phạm vi bao gồm quyết định phê duyệt phương án bồi thường, quyết định thu hồi đất, quyết định cưỡng chế.
Khoản 2 Điều 237 dẫn chiếu: trình tự khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại; trình tự khởi kiện theo pháp luật về tố tụng hành chính.
Điểm quan trọng: việc khiếu nại, khởi kiện không tự động làm dừng quy trình thu hồi. Vì vậy nên sử dụng đầy đủ các kênh sớm hơn — góp ý trong 30 ngày niêm yết và yêu cầu đối thoại — thay vì chỉ trông vào khiếu nại.
Những điểm cụ thể nên rà trong phương án
- Giá đất cụ thể — theo khoản 2 Điều 91, xác định tại thời điểm phê duyệt phương án. Theo khoản 8 Điều 158, nếu áp dụng phương pháp so sánh, thu nhập hoặc hệ số điều chỉnh mà kết quả thấp hơn bảng giá đất thì phải dùng giá trong bảng giá đất;
- Kiểm đếm đủ chưa — nhà, công trình phụ, cây trồng, vật nuôi, tài sản phải di chuyển;
- Đủ sáu khoản hỗ trợ chưa — theo khoản 1 Điều 108;
- Suất tái định cư tối thiểu — nếu tiền bồi thường đất ở không đủ, viện dẫn khoản 8 Điều 111 và điểm đ khoản 1 Điều 108;
- Tái định cư đã bố trí xong chưa — khoản 6 Điều 91 buộc hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất;
- Khu tái định cư có đạt tiêu chuẩn không — đối chiếu khoản 2 Điều 110 về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 87, Điều 237, Điều 91, Điều 89 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
