Điều 110 Luật Đất đai 2024 buộc khu tái định cư tối thiểu đạt tiêu chuẩn nông thôn mới ở nông thôn, tiêu chuẩn đô thị ở đô thị, và quy định thứ tự ưu tiên chọn địa điểm.
Chất lượng khu tái định cư là vấn đề than phiền nhiều nhất của người dân bị thu hồi đất. Điều 110 Luật Đất đai 2024 đặt ra các tiêu chuẩn cụ thể có thể đối chiếu được.
Ai có trách nhiệm lập
Khoản 1: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư theo quy định của pháp luật.
Tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật
Điểm a khoản 2 nêu mức sàn:
- Khu vực nông thôn: tối thiểu phải đạt tiêu chuẩn nông thôn mới;
- Khu vực đô thị: phải đạt tiêu chuẩn đô thị.
Trong đó luật liệt kê cụ thể các hạng mục bắt buộc:
- Đường giao thông bảo đảm kết nối với khu vực lân cận;
- Điện chiếu sáng và điện sinh hoạt;
- Hệ thống cấp nước, thoát nước;
- Thông tin liên lạc;
- Xử lý môi trường.
Cụm "kết nối với khu vực lân cận" đáng chú ý — khu tái định cư có đường nội bộ nhưng bị cô lập, không nối được ra ngoài, là không đạt yêu cầu.
Tiêu chuẩn hạ tầng xã hội
Điểm b khoản 2: hạ tầng xã hội khu tái định cư phải bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ:
- Y tế;
- Giáo dục;
- Văn hóa;
- Thể thao;
- Chợ;
- Thương mại, dịch vụ;
- Vui chơi, giải trí;
- Nghĩa trang.
Luật dùng chữ khả năng tiếp cận, không đòi hỏi mọi công trình phải nằm trong khu tái định cư. Nhưng cư dân phải tiếp cận được — tức có đường đi và khoảng cách hợp lý.
Phù hợp phong tục, tập quán
Điểm c khoản 2 yêu cầu khu tái định cư phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền.
Yêu cầu tương tự cũng có ở khoản 5 Điều 91. Đây là căn cứ để cộng đồng dân cư có tập quán sinh hoạt đặc thù kiến nghị điều chỉnh thiết kế khu tái định cư.
Thứ tự ưu tiên chọn địa điểm
Khoản 3 quy định thứ tự rõ ràng — không phải muốn đặt ở đâu cũng được:
- Ưu tiên 1: tại địa bàn đơn vị hành chính cấp xã nơi có đất bị thu hồi;
- Ưu tiên 2: tại địa bàn cấp huyện nơi có đất bị thu hồi — chỉ khi cấp xã không có đất để bố trí;
- Ưu tiên 3: tại địa bàn khác có điều kiện tương đương — chỉ khi cấp huyện không có đất;
- Ngoài ra: ưu tiên lựa chọn khu đất có vị trí thuận lợi để hình thành khu tái định cư.
Thứ tự này có giá trị thực tế cao. Nếu khu tái định cư được bố trí ở huyện khác trong khi xã nơi có đất thu hồi vẫn còn quỹ đất, người dân có căn cứ để hỏi lý do.
Ở ưu tiên 3, luật đòi hỏi địa bàn khác phải có điều kiện tương đương — không phải bất kỳ chỗ nào còn đất trống.
Quỹ đất còn dư sau khi bố trí tái định cư
Khoản 4 quy định thứ tự sử dụng phần đất còn lại trong khu tái định cư:
- Trước hết: ưu tiên giao đất cho cá nhân thuộc đối tượng được giao đất ở không đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của Luật;
- Nếu vẫn còn quỹ đất: giao đất cho cá nhân thuộc đối tượng được giao đất ở thông qua đấu giá quyền sử dụng đất.
Cách dùng Điều 110 trên thực tế
Điều này là danh sách kiểm tra. Khi được thông báo về phương án bố trí tái định cư, nên đối chiếu từng mục:
- Đường có kết nối ra khu vực lân cận chưa;
- Điện sinh hoạt, điện chiếu sáng, cấp thoát nước, thông tin liên lạc, xử lý môi trường đã có chưa;
- Từ khu tái định cư tới trạm y tế, trường học, chợ mất bao xa;
- Địa điểm có đúng thứ tự ưu tiên tại khoản 3 không.
Kết hợp với khoản 6 Điều 91 — việc bố trí tái định cư phải hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất — người dân có cơ sở yêu cầu khu tái định cư hoàn thiện đúng tiêu chuẩn trước khi bàn giao mặt bằng.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 110 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
