Điều 17 Luật Đất đai 2024 khẳng định Nhà nước bảo hộ quyền sử dụng đất hợp pháp và không thừa nhận việc đòi lại đất đã giao qua các thời kỳ chính sách. Điều 18 quy định trách nhiệm cung cấp thông tin.
Hai điều ngắn nhưng có sức nặng lớn. Điều 17 giải quyết một vấn đề lịch sử; Điều 18 đặt nền cho quyền tiếp cận thông tin của người dân.
Nhà nước bảo hộ quyền sử dụng đất hợp pháp
Khoản 1 Điều 17: Nhà nước bảo hộ quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất hợp pháp của người sử dụng đất.
Đây là nguyên tắc nền, được cụ thể hóa ở nhiều nơi trong Luật — từ quyền của người sử dụng đất tại Điều 27, điều kiện bồi thường tại Điều 95, tới quyền khiếu nại, khởi kiện tại Điều 237.
Không thừa nhận việc đòi lại đất
Khoản 2 Điều 17 giải quyết dứt khoát một vấn đề lịch sử:
Nhà nước không thừa nhận việc đòi lại đất đã được giao theo quy định của Nhà nước cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quy định này có ý nghĩa thực tiễn rất lớn: các yêu cầu đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác trong quá trình thực hiện chính sách đất đai qua ba thời kỳ nêu trên không được thừa nhận.
Đây là điểm cần lưu ý trước khi khởi kiện hoặc khiếu nại về đất có nguồn gốc từ các thời kỳ đó.
Ba trách nhiệm cung cấp thông tin
Điều 18 quy định trách nhiệm của Nhà nước trong việc cung cấp thông tin đất đai.
Bảo đảm quyền tiếp cận hệ thống thông tin
Khoản 1: bảo đảm quyền tiếp cận của người sử dụng đất và tổ chức, cá nhân khác đối với Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai.
Kèm một yêu cầu đáng chú ý: ưu tiên lựa chọn hình thức phù hợp với phong tục, tập quán và văn hóa truyền thống của từng dân tộc, từng vùng.
Nghĩa là việc cung cấp thông tin không được rập khuôn một hình thức duy nhất.
Công bố kịp thời, công khai
Khoản 2: công bố kịp thời, công khai thông tin thuộc Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai cho người sử dụng đất và tổ chức, cá nhân khác — trừ những thông tin thuộc bí mật nhà nước.
Thông báo quyết định hành chính tới người bị ảnh hưởng
Khoản 3 là trách nhiệm có giá trị trực tiếp nhất: thông báo quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai đến người sử dụng đất và tổ chức, cá nhân khác bị ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp.
Phạm vi là người bị ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp — rộng hơn chỉ người đứng tên trên sổ đỏ.
Trách nhiệm này được cụ thể hóa ở nhiều nơi:
- Điểm b khoản 2 Điều 87 — gửi thông báo thu hồi đất đến từng người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản, và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan; niêm yết tại trụ sở xã và địa điểm sinh hoạt chung trong suốt thời gian bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
- Điểm b khoản 4 Điều 87 — gửi phương án bồi thường đã phê duyệt đến từng người, ghi rõ mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư, thời gian và địa điểm chi trả;
- Điểm d khoản 2 Điều 89 — người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế là một trong bốn điều kiện bắt buộc để cưỡng chế thu hồi đất.
Khi không liên lạc được với người có đất
Điểm b khoản 2 Điều 87 dự liệu tình huống này: nếu không liên lạc được, không gửi được thông báo thu hồi đất, thì phải:
- Thông báo trên một trong các báo hằng ngày của trung ương và cấp tỉnh trong 03 số liên tiếp;
- Phát sóng trên đài phát thanh hoặc truyền hình của trung ương và cấp tỉnh 03 lần trong 03 ngày liên tiếp;
- Niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư;
- Đăng tải lên cổng thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp huyện trong suốt thời gian bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Sau khi làm đủ các bước này thì không phải gửi thông báo thu hồi đất lại.
Quy định này quan trọng với người đi làm ăn xa hoặc định cư ở nước ngoài: quá trình thu hồi đất vẫn tiếp tục dù bạn không nhận được thông báo trực tiếp.
Chế tài
Khoản 5 Điều 11 nghiêm cấm hành vi không cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin đất đai không chính xác, không đáp ứng yêu cầu về thời hạn theo quy định của pháp luật.
Điểm c khoản 1 Điều 240 quy định cán bộ vi phạm quy định về lấy ý kiến, công bố, công khai thông tin khi thi hành công vụ thì tùy tính chất, mức độ mà bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Chín loại thông tin công dân được tiếp cận
Điều 24 liệt kê cụ thể, trong đó đáng chú ý nhất với người dân là: quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; bảng giá đất đã được công bố; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; kết quả thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; thủ tục hành chính về đất đai.
Ba điều 17, 18 và 24 cộng lại tạo thành bộ khung: Nhà nước bảo hộ quyền, có trách nhiệm cung cấp thông tin, và công dân có quyền tiếp cận thông tin đó.
Quy định chung là một chuyện, hồ sơ cụ thể của ông bà lại là chuyện khác. Dịch vụ luật sư đất đai của chúng tôi đọc giấy tờ trước và nói rõ vụ việc đang đứng ở đâu.
Căn cứ pháp lý
Điều 17, Điều 18, Điều 24, Điều 11 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15).
