Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ với con sau khi ly hôn

Ly hôn chấm dứt quan hệ vợ chồng, không chấm dứt quan hệ cha mẹ – con. Cả hai người vẫn giữ nguyên quyền và nghĩa vụ với con.

Trả lời ngắn: Ly hôn chấm dứt quan hệ vợ chồng, không chấm dứt quan hệ cha mẹ – con. Người không trực tiếp nuôi con vẫn giữ nguyên quyền và nghĩa vụ với con.

Căn cứ pháp lý

Điều 58 dẫn chiếu sang các quy định về quan hệ cha mẹ và con. Khoản 1 Điều 81 nói rõ:

Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật Dân sự và các luật khác có liên quan.

Ba nhóm con được bảo vệ

• Con chưa thành niên.
• Con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự.
• Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Hai nhóm sau thường bị bỏ qua: con đã trên 18 tuổi không mặc nhiên nằm ngoài phạm vi bảo vệ.

Chia làm hai vai, không phải một bên mất quyền

Sau ly hôn, một người trực tiếp nuôi con, người kia không trực tiếp nuôi. Nhưng người không trực tiếp nuôi không vì thế mất quyền: Điều 82 ghi nhận quyền thăm nom và nghĩa vụ cấp dưỡng, còn Điều 83 đặt nghĩa vụ lên người trực tiếp nuôi là không được cản trở.

Ai được giao trực tiếp nuôi con

Khoản 2 Điều 81 đặt thứ tự ưu tiên rõ ràng. Trước hết, vợ chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con và nghĩa vụ, quyền của mỗi bên. Chỉ khi không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi, căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.

Hai quy tắc cứng đi kèm:

• Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con;
• Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con (khoản 3 Điều 81).

Lưu ý cách diễn đạt: xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi là bắt buộc phải xem xét, không có nghĩa là quyết định theo đúng nguyện vọng đó.

Người không trực tiếp nuôi con giữ ba nghĩa vụ, một quyền

Điều 82 quy định người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi, có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con, và có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Quyền thăm nom có một giới hạn viết ngay trong điều luật: nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom của người đó.

Người trực tiếp nuôi con cũng bị ràng buộc

Điều 83 đặt nghĩa vụ theo chiều ngược lại. Người trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Đồng thời họ có quyền yêu cầu người kia thực hiện các nghĩa vụ tại Điều 82, và yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình tôn trọng quyền được nuôi con của mình.

Đổi người trực tiếp nuôi con sau này

Điều 84 cho phép thay đổi, nhưng chỉ khi có một trong hai căn cứ ở khoản 2:

• Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;
• Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Việc thay đổi cũng phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên (khoản 3). Nếu xét thấy cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con thì khoản 4 quy định Tòa án giao con cho người giám hộ theo Bộ luật Dân sự.

Khi căn cứ là việc người đang nuôi không còn đủ điều kiện, khoản 5 cho phép những chủ thể sau yêu cầu thay đổi, trên cơ sở lợi ích của con: người thân thích; cơ quan quản lý nhà nước về gia đình; cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội liên hiệp phụ nữ.

Điều bài viết này không trả lời được

Ai được trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng bao nhiêu, thăm nom theo lịch nào — bài này không trả lời. Điều 81 giao cho Tòa án quyết định "căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con", tức là phụ thuộc hoàn cảnh cụ thể của từng gia đình. Luật cũng không có công thức tính mức cấp dưỡng.