Thuận tình ly hôn: điều kiện và những gì phải thỏa thuận

Cùng muốn ly hôn chưa đủ. Điều 55 đòi hỏi hai bên thật sự tự nguyện và đã thỏa thuận xong việc chia tài sản lẫn việc nuôi con.

Trả lời ngắn: Cùng muốn ly hôn chưa đủ. Tòa án chỉ công nhận thuận tình ly hôn khi hai bên thật sự tự nguyện và đã thỏa thuận xong hai việc: chia tài sản, và việc trông nom nuôi dạy con — với điều kiện thỏa thuận đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con.

Căn cứ pháp lý

Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình:

Trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án công nhận thuận tình ly hôn; nếu không thỏa thuận được hoặc có thỏa thuận nhưng không bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án giải quyết việc ly hôn.

Ba điều kiện phải có đủ

1. Cả hai cùng yêu cầu ly hôn.
2. Thật sự tự nguyện — không bị ép buộc, lừa dối.
3. Đã thỏa thuận về chia tài sản và về việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con.

Điều nhiều người bỏ qua

Có thỏa thuận vẫn chưa chắc được công nhận. Điều 55 đặt thêm một bộ lọc: thỏa thuận phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Nếu Tòa án thấy thỏa thuận gây thiệt cho vợ hoặc con thì không công nhận thuận tình, mà chuyển sang giải quyết việc ly hôn — tức Tòa án tự quyết định các nội dung đó.

Thuận tình ly hôn đi theo thủ tục nào

Vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn không phải là một vụ kiện có nguyên đơn và bị đơn, mà là một việc dân sự. Điều 397 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định riêng trình tự cho loại việc này, và nó có một bước mà nhiều người không lường trước.

Thẩm phán phải hòa giải để vợ chồng đoàn tụ

Khoản 2 Điều 397 buộc Thẩm phán tiến hành hòa giải để vợ chồng đoàn tụ; đồng thời giải thích về quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, giữa cha, mẹ và con, giữa các thành viên khác trong gia đình, về trách nhiệm cấp dưỡng và các vấn đề khác liên quan đến hôn nhân và gia đình.

Đây là hòa giải theo hướng ngược với mong muốn của hai bên: mục tiêu của phiên hòa giải là đoàn tụ, không phải là chốt lại các điều khoản chia tay. Khoản 3 nói rõ nếu sau hòa giải mà vợ chồng đoàn tụ thì Thẩm phán ra quyết định đình chỉ giải quyết yêu cầu của họ.

Khoản 1 còn cho phép Thẩm phán, khi xét thấy cần thiết, tham khảo ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước về gia đình và cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em về hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn và nguyện vọng của vợ, chồng, con.

Hòa giải đoàn tụ không thành thì mới tới bước công nhận

Khoản 4 Điều 397 nêu ba điều kiện để Thẩm phán ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự, diễn đạt cụ thể hơn Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình:

• Hai bên thực sự tự nguyện ly hôn;
• Hai bên đã thỏa thuận được với nhau về việc chia hoặc không chia tài sản chung, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con;
• Sự thỏa thuận phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ, con.

Chữ “hoặc không chia” đáng chú ý: hai bên hoàn toàn có thể thỏa thuận giữ nguyên tài sản chung, miễn là đó là thỏa thuận rõ ràng chứ không phải bỏ ngỏ.

Bảy ngày chờ và hiệu lực ngay

Khoản 1 Điều 212 đặt một khoảng chờ: hết thời hạn 07 ngày kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không đương sự nào thay đổi ý kiến thì Thẩm phán mới ra quyết định công nhận sự thỏa thuận. Trong bảy ngày đó, mỗi bên vẫn có thể đổi ý.

Sau khi ra quyết định, Tòa án phải gửi cho các đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp trong 05 ngày làm việc.

Khi đã ban hành, khoản 1 Điều 213 quy định quyết định công nhận sự thỏa thuận có hiệu lực pháp luật ngay và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Nó chỉ có thể bị kháng nghị giám đốc thẩm nếu có căn cứ cho rằng thỏa thuận là do bị nhầm lẫn, lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội (khoản 2 Điều 213).

Vì hiệu lực phát sinh ngay, theo Điều 57 Luật Hôn nhân và gia đình thì quan hệ hôn nhân cũng chấm dứt kể từ thời điểm đó.

Điều bài viết này không trả lời được

Thế nào là "bảo đảm quyền lợi chính đáng" thì luật không định lượng, và cũng không thể định lượng: nó phụ thuộc tài sản, thu nhập, độ tuổi của con và hoàn cảnh từng gia đình. Bài viết cũng không nêu mẫu đơn, hồ sơ kèm theo hay thời hạn giải quyết — những thứ đó thuộc Bộ luật Tố tụng dân sự, ngoài phạm vi văn bản đang dẫn.